Droga, która doprowadziła motocykle do tego czym są dzisiaj była długa, wyboista i kręta. Jakby tego było mało, co jakiś czas pojawiało się na niej skrzyżowanie prowadzące w jedną ze ślepych uliczek. To właśnie tam zaparkowały motocykle, których dzisiaj już nikt nie pamięta. Jednym z nich jest FN Four.
Początek XX wieku to era gwałtownego rozwoju motocykli. Kolejni wizjonerzy starali się zrealizować swoje marzenia i skonstruować maszynę, która podbije rynek. Co ciekawe, rozwiązania, które wtedy stosowano często wyprzedzały swoje czasy nawet nie o lata a o całe dekady. Jednym z takich motocykli był belgijski FN Four.
Fabrique Nationale Herstal
FN to skrót od Fabrique Nationale. To belgijskie przedsiębiorstwo założono w Herstal już w 1889 roku. Dzisiaj zapewne znane jest wszystkim pasjonatom broni palnej. To co jest interesujące dla motocyklistów, to fakt, że FN poza bronią, produkowało również jednoślady.
Paryska sensacja
Skąd motocykl w portfolio producenta broni? Oczywiście chodziło o pieniądze. Pierwszy motocykl FN wyprodukowało już w 1901 roku. Cztery lata później na rynek trafia FN Four – pierwszy seryjnie produkowany motocykl wyposażony w czterocylindrowy silnik. Ilość cylindrów i ich układ to nie jedyna techniczna ciekawostka. Dość powiedzieć, że zaprezentowana w 1905 na Paris Cycle Show maszyna stała się sensacją.
Cudowne dziecko genialnego ojca
Ojcem konstrukcji był Paul Kelecom. FN Four nie był jego pierwszym dzieckiem, ale na pewno był jednym z najambitniejszych projektów. Początkowo silnik miał 362 ccm pojemności. Z biegiem lat ta wartość rosła i w 1914 roku sięgnęła 748 ccm. Motocykl z powodzeniem eksportowano między innymi do USA i śmiało można powiedzieć, że to on był inspiracją, dzięki której powstał słynny Pierce Arrow.
Siła spokoju
Skąd pomysł na cztery cylindry? Wadą ówczesnych singli była fatalna kultura pracy. Paul Kelecom postanowił rozwiązać ten problem przy pomocy lepiej wyważonej jednostki. Rzędowa czwórka kulturą pracy i biła na głowę każdego singla. Silnik wyposażono w cztery oddzielne cylindry. Głowice były odlewane razem z cylindrami. Z dzisiejszego punktu widzenia ciekawostką jest układ rozrządu. Wałek sterował jedynie zaworami wydechowymi. Ssące otwierały się pod wpływem podciśnienia generowanego przez poruszający się tłok. Przeniesienie napędu zrealizowano przy pomocy wału napędowego. Czyste, bezobsługowe i ciche rozwiązanie. Ciekawostką jest fakt, że silnik wyposażono w okienko służące do kontrolowania poziomu oleju.
Co dwa biegi to nie jeden
W 1908 roku motocykl nie tylko otrzymał silnik o większej pojemności (412 ccm) ale został wyposażony w skrzynie biegów o dwóch przełożeniach i sprzęgło. W przeciwieństwie do wielu ówczesnych motocykli, producent zrezygnował z pedałów zastępując je podestami. W 1914 roku ilość przełożeń zrosła do trzech.
Zawieszenie i hamulce
Od samego początku produkcji FN Four był wyposażony w teleskopowy widelec. Tylnego koło nie posiadało żadnego zawieszenia. Odwrotnie było z hamulcami. Te były obecne jedynie przy tylnym kole i obsługiwano je przy pomocy pedału znajdującego się pod prawą stopą lub dźwigni znajdującej się na kierownicy. Zależnie od rynku na który motocykle trafiały stosowano różne rozmiary ramy i kół. Modele przeznaczone na rynek amerykański miały koła przystosowane do typowych dla USA rozmiarów ogumienia. Rama była też niższa co miało pomóc w pewnym oparciu obu stóp o ziemię.
Nie bez wad
Pełna innowacyjnych rozwiązań konstrukcja nie była pozbawiona wad. Umieszczony wzdłużnie chłodzony powietrzem silnik miał cierpiał na przegrzewanie się tylnych cylindrów. Problem ten próbowano rozwiązać umieszczając silnik poprzecznie oraz montując chłodzenie cieczą. Niestety, na niewiele się to zdało. Plany na dalszą rynkową ekspansję przekreśliła Pierwsza Wojna Światowa. Fabryka w Herstal musiała powrócić do produkcji broni. Po zakończeniu wojny powrócono do produkcji motocykli, jednak popularność FN Four zaczęła spadać. Produkcję zakończono w 1929 roku. Ostatnie motocykle FN wyprodukowało w 1966 roku.
