Sokół 125 – motocykl, który dał początek powojennej motoryzacji w Polsce [historia, dane techniczne]

Ten lekki jednoślad był symbolem nowego startu. Pierwszy motocykl zaprojektowany i produkowany w Polsce po II wojnie światowej – Sokół 125 – zadebiutował w 1947 roku. W czasie, gdy w naszym kraju wiatr świszczał wśród ruin jeszcze ruin i brakowało dosłownie wszystkiego, ta niewielka maszyna miała ogromne znaczenie. Jej produkcja, z różnych względów, trwała jednak krótko.

Bazą konstrukcyjną Sokoła 125 był uznany niemiecki DKW RT 125 – sprawdzony motocykl o genialnie prostej konstrukcji, który już przed wojną zrobił furorę na rynku europejskim. Po wojnie kopiowano go w wielu krajach: od USA po ZSRR, często jako element reparacji wojennych. Polscy inżynierowie wykorzystali jego dokumentację jako punkt wyjścia, dostosowując projekt do lokalnych warunków materiałowych i eksploatacyjnych. Prace nad silnikiem prowadzone były w Bielsku-Białej, a nad podwoziem – w Warszawie.

Dostosowanie do realiów powojennej Polski wymagało kilku zmian: zastąpiono kosztowny układ bateryjny prostszym zapłonem iskrownikowym, zmniejszono stopień sprężania, by silnik radził sobie na benzynie gorszej jakości, oraz zmodyfikowano układ zasilania. Efektem był pierwszy powojenny polski silnik motocyklowy, oznaczony jako S-01.

Sokół 600 RT M 211 – turystyczny majstersztyk inż. Rudawskiego [dane techniczne, historia, opis, cena]

Sokół z Warszawy

Choć rywalizacja między Warszawą a Kielcami o to, kto pierwszy stworzy powojenny motocykl, była zacięta, to Sokół 125 wygrał wyścig. Już 22 lipca 1947 roku – w rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN – pokazano dwa prototypy, a Ministerstwo Przemysłu szybko podjęło decyzję o uruchomieniu produkcji.

Motocykle montowano w Państwowych Zakładach Samochodowych przy ul. Mińskiej w Warszawie, mieszczących się w dawnych halach zakładów Lilpop, Rau i Loewenstein, znacjonalizowanych po wojnie. Z kolei produkcję silników zlecono PZL pod Wrocławiem. Początkowo wiele elementów wykonywano ręcznie lub sprowadzano z zewnętrznych zakładów, np. z Czechowic-Dziedzic czy Ustronia.

Mimo nowoczesnej konstrukcji, ograniczenia produkcyjne były znaczące. Zakłady warszawskie miały mniejsze moce produkcyjne niż SHL w Kielcach, a dodatkowo rama motocykla wymagała trudno wtedy dostępnych rur stalowych. W efekcie do 1950 roku powstało zaledwie około 2000 egzemplarzy. Potem zaprzestano produkcji, skupiając się na tańszej i prostszej SHL.

Prosty był, ale był

Sokół 125 odegrał ważną rolę w codziennym życiu powojennej Polski. Był tani w eksploatacji, lekki i prosty w prowadzeniu. Choć nie miał tylnego zawieszenia i nie nadawał się do wożenia pasażerów czy jazdy po trudnym terenie, dla wielu był pierwszym, a często jedynym środkiem transportu. Szczególne znaczenie miał na prowincji, gdzie drogi były w złym stanie lub nie było ich wcale.

Model ten symbolizował nowy etap w historii polskiej motoryzacji. Nawet jego nazwa – "Sokół" – świadomie nawiązywała do legendarnych motocykli PZInż sprzed wojny. Co więcej, skonstruowany dla Sokoła silnik S-01 okazał się tak uniwersalny i niezawodny, że stosowano go z powodzeniem w wielu kolejnych modelach SHL, WFM czy WSK przez całe lata 50. i 60.

Koniec ery Sokołów

Już w 1948 roku zapadła decyzja o ujednoliceniu konstrukcji motocykli Sokół 125 i SHL 125. Tak powstał model SHL M03, łączący cechy obu poprzedników. Nadal korzystał z silnika S-01, ale posiadał prostszą, podwójną ramę. Od 1950 roku cała produkcja motocykli 125 cm³ skupiła się na SHL-ach. W kolejnych latach pałeczkę przejęła WFM, a nazwa "Sokół" odeszła w zapomnienie.