Usterka, o której dzisiaj sobie porozmawiamy, zapewne nie jest obca nikomu z was, bo do czynienia z nią miał każdy, kto ma lub miał motocykl. To problem, który dotyka większość maszyn, niezależnie od marki i modelu. Są marki motocykli, które na problemy z regulatorem napięcia cierpią zdecydowanie częściej niż inne. Zatem zajmijmy się regulator napięcia – jego możliwymi usterkami, sposobami diagnostyki i rozwiązaniami na problemy z nim.
Tłumacząc techniczny na polski postaram się wam odpowiedzieć na pytania:
- Jakie są objawy uszkodzonego regulatora napięcia?
- Czy da się rozpoznać, że nasz regulator odmawia posłuszeństwa?
- Co zrobić, gdy taka sytuacja dopadnie nas w trasie?
Instrukcja obsługi do… artykułu
Tym, którzy oczekują dokładnej budowy i zasady działania regulatora napięcia spieszę wyjaśnić, że zrobię to z grubsza i nieco po łebkach, ponieważ nie jest to podręcznik dla uczniów szkoły technicznej, lecz portal dla motocyklistów. Chcę więc wszystkim motocyklistom, niezależnie od kierunku ich wykształcenia, wyjaśnić logicznie zasadę działania regulatora, nie wgłębiając się za bardzo w tajniki jego budowy. Ma być prosto i logicznie, stąd szanowni elektrotechnicy, elektronicy i mechanicy, wybaczcie, gdy użyję jakiegoś skrótu myślowego, czy mniej fachowego nazewnictwa.
Powtórka z rozrywki, czyli do czego służy regulator napięcia?
Regulator napięcia w motocyklu służy do utrzymywania, pomimo zmian obrotów silnika, na stałym poziomie napięcia, jakie wytwarza alternator lub prądnica. Co to oznacza? Przy silniku motocykla mamy źródło prądotwórcze w postaci prądnicy prądu przemiennego (alternatora), często trójfazowego, choć bywały w starszych Ducati dwufazowe. Alternator wytwarza prąd zmienny, a zatem wymaga zastosowania układu prostującego, nad którym nadzór sprawuje regulator napięcia. Napięcie, jakie uznajemy za prawidłowe w takim układzie, mieści się w przedziale 13,6-14,5 V. W takim razie możemy pokusić się o sformułowanie, że głównym zadaniem regulatora jest utrzymanie prawidłowego napięcia w instalacji elektrycznej naszego motocykla.
Gdzie znajduje się regulator napięcia
Ten, kto ma już za sobą przynajmniej jedną przygodę z regulatorem wie, że bywa on usytuowany w naprawdę dziwnych i często niedostępnych miejscach motocykla. Z zasady jednak jest to miejsce umożliwiające łatwe jego chłodzenie czynnikiem, jakim jest w tym przypadku, pęd powietrza. Regulator napięcia podczas swojej pracy nagrzewa się mocno, toteż jego obudowa jest wykonywana ze stopów metali lekkich i dodatkowo użebrowana tak, by móc łatwiej odprowadzić nadmiar temperatury.
Niektórzy potrafią zamontować też komputerowy wentylator (Brzoza miał właśnie taki patent w swoim Blackbirdzie). Wszystko po to, aby układ sprawnie pracował i się nie przegrzewał.
Najczęściej to użebrowane pudełeczko z pięcioma przewodami mocowane jest na przedzie motocykla, pod jego lampą, gdzieś w okolicy chłodnicy cieczy, lub z boku ramy. Jak już wspomniałem o liczbie przewodów które z niego wychodzą, nie sposób pominąć objaśnienie który za co odpowiada. Przewody w kolorze czarnym i czerwonym służą do bezpośredniego połączenia z akumulatorem, to nimi zasila baterię podczas pracy silnik. Trzy przewody w kolorze białym lub czasami żółtym połączone są z uzwojeniami cewki alternatora.
Objawy uszkodzenia regulatora napięcia w motocyklu
Złośliwość przedmiotów martwych polega na tym, że potrafią się zepsuć w najbardziej nieoczekiwanym momencie. A właściwie to najbardziej niepożądanym momencie. Czyli w podróży, lub na przejażdżce, daleko od domu. Niestety większość awarii tego ustrojstwa kończy się lawetowaniem motocykla. W dzisiejszych motocyklach, w których zapłon z iskrownika lub bardziej rozwinięte CDI dawno przeszły do lamusa, uporządkowany ruch elektronów w kablach instalacji elektrycznej jest po prostu niezbędny do pracy silnika. Nie da się, bez napięcia minimalnego, odpalić na pych i kontynuować jazdę, jak to kiedyś było możliwe. Żeby wam to bardziej uzmysłowić podeprę się własnym doświadczeniem warsztatowym. Kiedy napięcie w instalacji jest poniżej 11,8 V diagnoskop serwisowy nie nawiąże komunikacji ze sterownikiem silnika, uważając go za uszkodzony. Morał z tego taki, że gdy wartość napięcia spadnie poniżej wymaganych wartości, sterowniki przestaną wykonywać swoje funkcje. Jeszcze krócej – stoimy i czekamy na lawetę.
Najczęstsze awarie regulatora napięcia
Powstaje pytanie, czy idzie wykryć wcześniej nadchodzącą usterkę. Czy są jakieś symptomy, które występują chwilę przed nagłym końcem regulatora? Odpowiedź brzmi: i tak i nie. Podstawowa sprawa to wziąć multimetr w rękę i ustawić na pomiar napięcia prądu stałego. Mierzymy jaką wartość ma to napięcie na akumulatorze, podczas pracy silnika, przy włączonych, jak i przy wyłączonych odbiornikach prądu. Wartości powinny oscylować w granicach, które podałem powyżej. Jeżeli wyniki będą wykraczały poza te wartości, to możemy przypuszczać, że coś zaczyna się dziać niedobrego z naszym regulatorem. Warto też obserwować światła i kontrolki pojazdu, w przypadku gdyby zaczęły, zamiast równo świecić, to pulsować strumieniem światła, wtedy też należy przyjrzeć się bohaterowi tego artykułu z bliska. Napisałem, że napięcie może być wyższe lub niższe od zakładanego, co nasuwa nam kolejny wniosek, że regler może ulec różnego rodzaju usterkom. Uszkodzenie go może spowodować brak ładowania, ale i nadmierne ładowanie. Oba przypadki są bardzo szkodliwe dla instalacji motocykla.
Zbyt duże ładowanie, to duży problem…
Podobno od przybytku głowa nie boli, ale instalacja spalić się może. Zwłaszcza kiedy regulator będzie podawał napięcie powyżej 14,5 V. Gdy te wartości będą nieznacznie zawyżone, skończy się to dla naszego motocykla szybszym zużyciem akumulatora. Gorzej, kiedy prąd z regulatora osiągnie wartości około 20 V lub więcej. Wtedy popalone żarówki w odbiornikach będą najmniejszym problemem. Taka sytuacja źle może się skończyć dla jednostek sterujących silnikiem, ABS-em czy innymi systemami. Zbyt duże napięcie może doprowadzić do ich trwałego uszkodzenia.
A co jeżeli urządzenie regulujące prąd będzie miało przebicie do masy? Miałem kiedyś taki przypadek, że regulator miał przebicie wewnętrzne na obudowę. Kiedy dotykał masy motocykla, ładowanie zanikało, kiedy odizolowałem go od masy, na powrót ładował. Kolejną usterką jest przegrzanie się regulatora na wskutek zbyt słabo odprowadzonego ciepła. Są motocykle, w których, z powodów konstrukcyjnych, regulator ulega uszkodzeniu nader często, właśnie przez miejsce, w którym jest on usytuowany. Nie ma on tam prawidłowych warunków by się schłodzić, a w modelach tych czasem widuję dodatkowe płytki odprowadzające ciepło przytwierdzone do regulatora lub niektórzy przedłużają instalację i wyprowadzają go w lepiej schładzane miejsce.
Awaria regulatora napięcia w motocyklu. Jak się zachować?
W przypadku, kiedy regulator ładuje za wysokie wartości, należy bezzwłocznie wyłączyć pojazd i odpuścić sobie wszelkie prowizorki, które miałyby służyć dojechaniu gdziekolwiek. Co innego jak np. regulator zwiera do masy. Gdy go odizolujemy od niej, ładowanie powinno wrócić. W takim przypadku, izolator w postaci taśmy izolacyjnej, lub kawałek drewna, czy kory drzewa, mogą uratować nam w podróży nasz motocyklowy tyłek. Gdy wiemy, że ładowanie zaginęło w akcji, a niezbędnie potrzebujemy jeszcze gdzieś dojechać, należy ograniczyć pracę odbiorników prądu. Wyjąć wtyczkę od żarówki oświetlenia, wyłączyć ładowarkę od nawigacji czy telefonu lub ogrzewane manetki. Ograniczyć odbiór prądu najlepiej do absolutnego minimum, czyli do pracy sterownika silnika.
Powerbank pozwoli wrócić do domu…
Na koniec sięgnę jeszcze raz do mojej praktyki, gdyż zdarzyło mi się pewnego pięknego dnia wracać motocyklem z uszkodzonym regulatorem. Bez wcześniejszych oznak, po prostu zakończył na trasie żywot, a motocykl zgasł. Bez możliwości odpalenia. Podłączyłem wtedy pod akumulator motocykla swój powerbank o pojemności 10 000 mAh, 12V, który na co dzień wykorzystuję do ładowania telefonu w podróży, a który posiada też funkcję rozruchu awaryjnego. Na tym zapasie prądu dojechałem prawie pod sam dom. Zabrakło mi 300 m do pełni szczęścia, ale przejechałem prawie 30 km, więc byłem zadowolony z tego wyniku oraz własnej pomysłowości.
Takie improwizacje w podróży często ratują nam kufer, więc ciekawy jestem, czy wy macie jakieś swoje sposoby na taką awarię? Może wozicie ze sobą zapasowy regulator? Opowiedzcie o tym w komentarzach.
Siemka wszystkim fanom motoryzacji gdzie w zylach plynie benzyna zamiast krwi :) az strach pomyslec jak nas zmusza do przejscia na elektryki :( ale do zeczy – Ja w swoim schowku posiadam zapasowy regulator, linki od gazu i sprzegla – Mialem przygode gdzie na trasie mi braklo pradu, spowodowane wlasnie uszkodzeniem regulatora ,ale na szczescie jakos dopchalem motocykl do domu ( daleko nie mialem uuuuuu :D. To mi dalo do myslenia i cieszylem sie ze nie spotkalo mnie to podczas wyjazdu do do Szkocji.
Od tamtej pory mam ze soba , regulator, zestaw szybkiego latania opony, kompresor 20x20cm na akumulator :) Nie chce juz wiecej pchac mojej besti :)
Nie jestem pewny, czy te informacje nie spowoduja zamieszania w głowach „samodzielnych naprawiaczy”. Opierając sie na informacjach podanych w tym tekście, posiadacz pojazdu podchodzi, ciśnie rozrusznik i słyszy … brrrrrr. Dochodzi do wniosku, że podładuje akumulator, odpala i jedzie, ale za chwile, za 2 dni znowu to samo, wiec ładuje ponownie i sprawdza ładowanie. Jest 14,2V ! więc po kolejnym padnięciu akumulatora, dochodzi do wniosku, że się skończył i kupuje nowy. Niestety ten nowy tez po 2 dniach jest” dętką” W tym momencie zaczyna sie szukanie , aku nowy, ładowanie perfekcyjne, motor stoi i… czeka na lawetę.Drogi kolego, co bardziej ambitni, dojda do wniosku, że gdzieś kabel się urwał, rozrusznik skończył, zaczna „pruć” wszystko co zobaczą, a wszystko to wskutek wiedzy od nauczyciela , elektronika pojazdów… Nikt kto nie ma jakiejś wiedzy o pomiarach nie powinien sie za to brać !Powyższy tekst wprowadza takich ludzi w błąd, skoro kupił sobie klient motocykl, niech znajdzie 100 zł na sprawdzenie przyczyny rozładowywania akumulatora u kogoś, kto ma wiedzę , sprzęt i wie jak go używać. Co tydzień spotykam sie z takimi klientami, co to kupują miernik, taki jak pokazany na foto i przyjeżdzaja aby wykryć, co kradnie mu wprąd, bo bateria nowa, ładowanie perfekcyjne a prądu niet !I już na początku, okazuje sie, że bateria nowa… niepotrzebnie, ładowanie perfekcyjne 14,5, a prądu nie ma bo ładowania nie ma! Napiecie 14,5 V nie ładuje akumulatora, gdy wartość pradu wynosi 0,3 A. 14,5V/0,3A jest odpowiednie do ładowania … akumulatorka w skuterku, gdzie jest instalacja na prąd „zmienno/stały”, na stały jest światło stopu, kierunkowskazy i rozrusznik, reszta jest poza akumulatorem.Dla uzmysłowienia ładowarka do smartfona ma 2 A, USB ma 0,5 A… Mierzenie Napiecia nie pokazuje wartości , pozwalajacej na stwierdzenie poprawności ładowania, jest to nierozerwalne z wartością pradu mierzoną w Amperach. Ludzie nie wiedzą, nie rozróżniają napiecia od pradu i nie wierzę w to, aby takim miernikiem zmierzył Ampery, o ile w ogóle o nich wie. Pisząc poradniki, trzeba myśleć jak wytłumaczyć wszystko co wazne, albo nie zaczynać , dla dobra klienta :)
Cały opis jest Ok. Natomiast są duże błędy w określeniach elektrycznych. Prąd i napięcie to dwa różne pojęcia elektryczne, a co za tym idzie prąd mierzymy w amperach [A], a napięcie w voltach [V]. Nie możemy pisać „prąd z regulatora osiągnie wartości około 20 V lub więcej”. To tak jakby napisać np. wilgotność powietrza miała 32 stopnie Celsjusza. Tego typu błędów w tekście jest więcej niż tylko ten przytoczony.
Pozdrawiam